Kailash Manasorvar Yatra for Nepali Citizen (कैलाश मानसरोवर यात्रा)

बिहानको ताजा हावामा नास्ता सकेपछि दोस्रो दिनको यात्रा सुरु हुन्छ। टिमुरेबाट झण्डै १०–१५ मिनेटको पैदल यात्रा पश्चात नेपाल–चीन (तिब्बत) सीमामा पुगिन्छ। नेपाली पक्षको अध्यागमन प्रक्रिया सम्पन्न गरेपछि चीनको सिमानामा प्रवेश गरिन्छ, जहाँ करिब १–२ घण्टा चीन अध्यागमन (इमिग्रेशन) प्रक्रिया पूरा गर्न लाग्न सक्छ।

प्रवेश प्रक्रियापछि चीनतर्फका गाइडहरूले परम्परागत स्वागतस्वरूप खादा माला लगाएर स्वागत गर्छन्। त्यसपछि आरामदायी बसमा बसेर केरुङतर्फको यात्रा अघि बढ्छ। यात्राका क्रममा धूपी र सल्लाको हरियो जङ्गल पार गर्दै, हिमालको मनोरम दृश्य अवलोकन गर्दै कयौं घुम्तीहरू पार गरिन्छ।

लगभग १ घण्टाको रमाइलो ड्राइभपछि हामी हिमालको काखमा अवस्थित सुन्दर सहर केरुङ पुग्छौं। केरुङ समुद्री सतहबाट करिब २७०० मिटरको उचाइमा अवस्थित छ, जहाँ पुगेर हामी मध्यान्हको खाना (लञ्च) लिन्छौं।

खानापछि केही समय विश्राम गरिनेछ। साँझपख हामी केरुङ सहरको स्थानीयरूपमा चर्चित मन्दिरहरू, बजार क्षेत्र र स्थानीय सांस्कृतिक स्थानहरूको अवलोकन भ्रमणमा निस्कन्छौं।

दोस्रो दिनको रात केरुङस्थित स्ट्यान्डर्ड होटल मा विश्राम गरेर, शरीरलाई उचाइसँग अभ्यस्त गराउँदै भोलिको यात्राको तयारी गरिनेछ।

बिहान नास्ता पश्चात तेस्रो दिनको यात्रा सुरु हुन्छ। यात्रा आरम्भसँगै हामी नेपालका मनमोहक हिमालहरूलाई बिस्तारै पछाडि छाड्दै अघि बढ्छौं। बाटोभरि पुराना मठ–मन्दिर, झरना, र बन्यजन्तुहरूको रमणीय दृश्य अवलोकन गर्दै यात्रा थप रोमाञ्चक बन्छ।

यो दिनको मुख्य आकर्षण भनेको घुन्टाला पास (५२२६ मिटर) वा वैकल्पिकरूपमा सुरुङ मार्ग हुँदै यात्रा गर्नु हो। उचाइमा पुगेसँगै ब्रह्मपुत्र नदीको किनारामा अवस्थित तिब्बतको सुन्दर सहर साङ्गा पुगिन्छ।

साङ्गा पुगेर केही समय विश्राम गरिन्छ। साँझपख हामी साङ्गा सहरको छोटो अवलोकन भ्रमणमा निस्कन्छौं, जहाँ तिब्बती जीवनशैली, स्थानीय बजार, र हिमाली वातावरणको सुन्दर समायोजन अनुभव गर्न सकिन्छ।

बिहान नास्ता पश्चात चौथो दिनको लामो तर अत्यन्तै रमाइलो यात्रा सुरु हुन्छ। समथर भू–भाग हुँदै अगाडि बढ्दै गर्दा मरुभूमिसँग मिल्दोजुल्दो तिब्बती पठार, कालो टार सडक, र विस्तारै फैलिएको प्राकृतिक उपत्यकाहरूको दृश्यले मन लोभ्याउँछ।

बाटोभरि देखिने हिमाली याक, चौरी गाई, भेडाका बथान, जङ्गली घोडा, अनि नाङ्गा पहाडहरूका काखमा रमाइरहेका जनावरहरूको दृश्यले यात्रालाई झनै रोमाञ्चक बनाउँछ। ब्रह्मपुत्र नदीको उद्गम स्थलको दर्शन गर्दै, नेपालपट्टिका हिमश्रृङ्खलाहरूको झल्को आँखामा सजाउँदै हामी करिब ८–९ घण्टामा ४६६ किमीको यात्रा पूरा गरी होचुम पुग्छौं।

यहाँबाट एकै साथ मानसरोवर ताल र साक्षात भगवान शिव विराजमान रहेको कैलाश पर्वतको अद्भुत दर्शन गर्न सकिन्छ। होचुमस्थित चेकपोस्टमा बस परिवर्तन गर्नुपर्छ, किनभने निजी बसलाई मानसरोवर परिक्रमा अनुमति नहुने हुँदा स्थानीय सरकारी वातानुकूलित बसमा यात्रा अगाडि बढाइन्छ।

त्यसपछि हामी मानसरोवर तालको परिक्रमा गर्दै, छेउमै रहेको राक्षस तालको अवलोकन पनि गर्छौं। साँझपख मानसरोवर तालको किनारमै अवस्थित छु-गुम्बा (Chiu Monastery) पुगेर रातको विश्राम गरिन्छ।

कैलाश यात्राको विशेष दिन आज बिहानै मानसरोवर तालमा स्नान गरेर दिनको शुभारम्भ गरिन्छ। धार्मिक ग्रन्थहरूका अनुसार बिहान ३ देखि ५ बजेसम्मको समयलाई अत्यन्तै पवित्र मानिन्छ, जस समयमा सम्पूर्ण देवी–देवता र ऋषिमुनिहरू स्नान गर्न आउने विश्वास गरिन्छ। त्यसैले यस समयमा गरिएको स्नान अत्यन्त फलदायी र पुण्यमय हुने मानिन्छ।

स्नान पश्चात यात्रुहरूले पूजा, पितृ श्राद्ध, लाख बत्ती बाल्ने, रुद्राभिषेक, जप, होम, तपस्या लगायतका विविध धार्मिक अनुष्ठानहरू सम्पन्न गर्छन्। मानसरोवर तालको किनारमा बसेर यो आध्यात्मिक कार्य गर्न पाउनु आफ्नै किसिमको दिव्य अनुभव हो।

धार्मिक कार्यहरू सम्पन्न गरेपछि भोजन गरी करिब ४० किमीको छोटो तर विशेष यात्रा आरम्भ हुन्छ। यो यात्रा साक्षात भगवान शिवको निवास कैलाश पर्वतको काखमा अवस्थित दाचेन (Darchen) सम्मको हो। दाचेनलाई कैलाश पर्वतको आधार शिविर (Base Camp) पनि भनिन्छ, जहाँबाट कैलाश परिक्रमा सुरु हुन्छ।

बिहानको नास्ता पछि आजबाट कैलाश पर्वतको परिक्रमा (प्रदक्षिणा) औपचारिक रूपमा सुरु हुन्छ। दाचेनबाट करिब ७ किलोमिटरको बस यात्रापछि हामी यमद्वार पुग्छौं, जसलाई “स्वर्गमा प्रवेश गर्ने द्वार” भनेर पनि चिनिन्छ।

परिक्रमा गर्न नसक्ने यात्रीहरूले यमद्वारको तीन पटक परिक्रमा गरेमा पनि कैलाश परिक्रमा बराबरको पुण्य प्राप्त हुने धार्मिक मान्यता रहेको छ। त्यसैले, यमद्वारको दर्शन अत्यन्तै पवित्र मानिन्छ।

यमद्वारबाट परिक्रमा सुरु गर्ने यात्रुहरूले पैदल वा आवश्यक परेमा घोडा अथवा कुल्ली (पोर्टर) सेवा प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ। यस यात्रामा हामी कैलाश पर्वतको पश्चिम भाग, नन्दी कैलाश, र तिब्बती शैलीमा भगवान शिवको त्रिशूल आकृतिलाई पनि अवलोकन गर्न सक्छौं।

करिब ५–६ घण्टाको पैदल यात्रा पछि देरापुक (Dirapuk) पुगिन्छ, जुन स्थान कैलाश पर्वतको धेरै नजिक छ। यहाँबाट बेलुकाको समयमा कैलाश पर्वतको अत्यन्त नजिकबाट मनमोहक दृश्य अवलोकन गर्न पाइन्छ – विशेषतः सन्ध्याकालमा देखिने सुनौलो हिमालको चमकले यात्रुलाई मन्त्रमुग्ध बनाउँछ।

अझ बिहान सुर्योदयको समयमा सुनको ढुंगाजस्तै झलमल्ल सुनौलो कैलाश पर्वतको दर्शन एक अविस्मरणीय अनुभव बन्नेछ।

कैलाश मानसरोवर परिक्रमाको दोस्रो दिनलाई सम्पूर्ण यात्रामध्ये सबैभन्दा कठिन मानिन्छ। आज बिहान सुर्य उदाउने बेलामै पैदल यात्रा सुरु हुन्छ। कारण – आजको मार्ग लामो, उचाइ धेरै, र बाटो उकालो–ओरालो गरी अत्यन्त चुनौतीपूर्ण छ।

यस दिन यात्रुहरू बिस्तारै, कछुवाको गतिमा, बाटोमा भेटिने साना टहराहरू (हट हाउस) मा विश्राम गर्दै अघि बढ्छन्। कठिनाईको बाबजुद, यो यात्रा आध्यात्मिक रूपमा अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ।

यात्राको मुख्य आकर्षण हो – डोल्मा ला पास (५६२० मिटर), जुन कैलाश परिक्रमारको सबैभन्दा उच्च बिन्दु हो। डोल्मा ला चढेपछि तीव्र ओरालो बाटो हुँदै हामी गौरीकुण्ड (Gaurikund) मा पुग्छौं, जुन धार्मिक दृष्टिले अत्यन्त पवित्र मानिन्छ।

गौरीकुण्ड हुँदै करिब ८–१० घण्टाको लामो यात्रा पछि हामी जुथुलपुक (Zuthulpuk) स्थित गेस्ट हाउसमा पुग्छौं, जहाँ आजको रात विश्राम गरिनेछ।

सूर्योदयअगावै चिया– खाना खाएर हामी पुनः पैदल यात्रा सुरु गर्छौं। करिब ८ किलोमिटरको दूरी झन्डै २ घण्टामा पार गर्दै अन्तिम बिन्दुमा पुग्दा हाम्रो चिनियाँ गाइडले स्वागत गर्नुहुनेछ।

पूर्ण परिक्रमा सम्पन्न भएपछि सामूहिक रूपमा सम्झनाको लागि फोटो खिच्दै हामी खुसीसाथ दाचेन फर्कन्छौं।

बिहानको ब्रेकफास्टपछि दाचेनबाट साङ्गासम्मको यात्रामा निस्कन्छौं।

बिहानको खाजापछि हामी सागाबाट केरुङतर्फ यात्रा आरम्भ गर्छौं। तिब्बतको मनोरम दृश्यहरू अवलोकन गर्दै करिब ४ घण्टाको यात्रा पछि चीन-नेपाल सीमासँग नजिक केरुङ नगर पुगिन्छ, जहाँ रात्री विश्राम हुनेछ।

बिहान ब्रेकफास्ट गरेपछि चीन–नेपाल रसुवागढी नाका हुँदै नेपाल प्रवेश गर्नेछौं। नेपालतर्फको होटलमा खाना खाइसकेपछि बसमार्फत काठमाडौंतर्फको यात्रा हुनेछ। पशुपतिनाथबाट सुरु भएको हाम्रो पवित्र कैलास मानसरोवर यात्रा आज १० दिनपछि यहीँ आइपुगेर सम्पन्न हुनेछ।